A vela adoita estar na auga. Este ano non. Cada Día das Letras Galegas o volanteiro O Piueiro sae a navegar coa cara de Rosalía de Castro izada ao vento, e este 17 de maio a Asociación Piueiro fixo o contrario: arriouna e plantouna en terra, na Guarda, para que ondee diante da xente e nomee a quen toca lembrar en 2026, a escritora e xornalista viguesa Begoña Caamaño.

A vela estreouse o 17 de maio de 2020, tamén nun Día das Letras Galegas. Leva o rostro de Rosalía e tres palabras que veñen de Lieders, o artigo que a autora publicou en 1858 e que pasa por ser o primeiro manifesto feminista escrito en Galicia: “Eu son libre”. Desde aquela ondea de porto en porto, da Guarda a Pasaia polo que sacala da auga e fincala en terra non é un xesto calquera para a xente do mar.

A escolla ten lóxica. Rosalía foi a primeira homenaxeada das Letras, en 1963. Begoña Caamaño (Vigo, 1964; Santiago de Compostela, 2014) é a de 2026. Entre as dúas hai un fío que a vela deixa ver: a palabra como ferramenta de liberdade, e unha mirada feminista que lle atravesa toda a obra. Caamaño foi voz da Radio Galega máis de dúas décadas, traballou no Diario Cultural e dirixiu programas propios. Chegou tarde á narrativa, pero deixou dúas novelas que lles dan a volta aos grandes mitos desde o lado das mulleres: Circe ou o pracer do azul (2009), que regresa á Odisea, a viaxe por excelencia do mar, e Morgana en Esmelle (2012), en diálogo coa materia de Bretaña e con Cunqueiro.

De aí o acto. Unha vela que adoita levar Rosalía polo mar queda este ano en terra para nomear tamén a Caamaño. Dúas escritoras, dous tempos, a mesma corrente: a lingua e a liberdade das mulleres. E por baixo de todo, o que move a Piueiro desde o principio, que a tradición mariñeira non se perda.

“Unha vela está feita para o vento, non para o chan. Deixala quieta en terra xa di moito”, conta Joaquín Cadilla, presidente da Asociación Piueiro. “Este ano a figura homenaxeada pedíao. Rosalía abriu as Letras en 1963 e agora tócalle a Begoña Caamaño, coa mesma teima de fondo, a palabra que libera. E o que nos move desde o primeiro día non cambia, que a tradición mariñeira non se perda”.

A Asociación Piueiro e a tradición mariñeira

A Asociación Cultural de Embarcacións Tradicionais Piueiro, da Guarda, recuperou e mantén O Piueiro, un volanteiro do que hai referencias desde o século XVII, que viviu o seu mellor momento no XIX e que case desaparece a comezos do XX coa chegada dos arrastreiros. O que persegue a asociación, por riba de calquera outra cousa, é que non se perda a tradición mariñeira. Por iso navega a vela, divulga o patrimonio do mar galego e leva o volanteiro a encontros de embarcacións tradicionais dentro e fóra de Galicia.